অম্বিকা

: ‘মই নোহোৱাকে চলিব পাৰিবনে দুদিনমান ? ঘৰলৈ গৈ আহো এবাৰ, চাহকাপ আগবঢ়াই দি সোধো-নোসোধোকৈ কথাটো সুধিলে তাই ৷ যাওঁ যাওঁ বুলি দেখোন যাব পৰা নাই ৷ নগ’লে নহ’ব এইবাৰ৷ ইমান কষ্টৰে পতা ঘৰ এখন এইভাবে এৰা নাযায় ৷
তাইৰ মুখলৈ নোচোৱাকৈয়ে কাপটো তুলি ল’লে তেওঁ— ‘তালৈ কিয় যাব লাগে তুমি ? এইখন কি তোমাৰ নিজৰ ঘৰ নহয় ?’
: হয়, কোনে কৈছে নহয় বুলি৷ হয় গতিকেতো অনুমতি লৈছো মই৷ দুদিনমান ঘৰখন চম্ভালক আপুনি|
: দুদিনমান ?— উচপ খাই উঠিল তেওঁ ৷

অঁতো ৷

: পাৰিলে পৰহিলৈ পুৱাই যাম৷ কওক, চলিব পাৰিবনে আপুনি মই নোহোৱাকে ?
: নগ’লে নহয় নে? মাৰ অৱস্থাটো দেখিছাই নহয়৷ মই মাকে চম্ভালিম নে অফিচেই কৰিম ?

মুখ ফুটাই নক’লে তাই ৷ ইমান দিনে চম্ভালি চম্ভালিয়েচোন জীৱন কটা হৈছে৷ পাকঘৰলৈ উঠি যাওঁতেই শাহুৱেকৰ কোঠাৰ পৰ্দাখন চকুত পৰিল ৷ বেছিকৈ কঁপিছে৷ কি বা হৈছে, তাই সোমাই গ’ল ৷ লাঠিডালৰ আগটো লাগিল গাত ৷ তেতিয়াও শাহুৱেকে লৰাই আছে সেই ডাল ৷ তাইয়ে আনি দিছিল ৷ এনে মানুহৰ হাতত এডাল লাখুটি থকা ভাল ৷ বিছনাত পৰি থাকিল বুলি নিদিয়াৰ কথাটোটো নাই ৷ লাখুটিৰে কাম নচলিব বুলি জানিয়ে লাঠিডাল আনি দিছিল যতনাই ৷ পুতেকৰ তেতিয়া দুৰ্ঘোৰ আপত্তি ৷ চকুত লাগিব পাৰে৷ অথবা ডিঙিত৷ নেদেখিব পাৰে পৰ্দাখন কঁপা কোনোৱে ৷ আৰু কত কি কথা, পাতিব লাগিলে এদফা ৷

তাইৰো যুক্তি ভাল৷ হ’ল বুলিনো আয়ে একেটা চুইচকে টিপি থাকিবনে সদায় সদায়৷ তেওঁৰো মন এটা যাব পাৰে, লাখুটি এডাল ধৰিবলে ৷ বিছনাত পৰি থাকিল বুলি তাৰো যোগ্য নহ’বনে৷ সেয়ে সেইডাল আনি দি শাহুৱেকৰ ওচৰলৈ গৈ কৈ উঠিছিল তাই— আই, অ’ আই৷ এইডাল লৰাই দিলে যদি কোনোৱে নেদেখে কঁপনিটো পৰ্দাৰ, তেতিয়া জোৰে জোৰে এই চুইচটো টিপিবলে নাপাহৰিব দিয়ক ৷

পাহৰিবলৈ আইৰ মনত একো নোসোমোল ৷ কিন্তু তাই দিয়া লাঠিডালত হাত লাগিল আইৰ৷ বৰ যতনেৰে তাই আইক মুঠি মাৰিবলৈ শিকায়৷ এনে বেমাৰীৰ লগত সময় কটাই লাভ নাই ৷ তথাপি নাভাগৰে তাই৷ হেমতকৈ আইৰ অন্ততঃ আগ্ৰহ এটি আছে, বাচিবলে ৷
নাৰ্ছগৰাকী নাহিল দেখোন আজি; প্ৰায়ে তেনে হয়৷ নাহে ৷ ফোন কৰিলেও নানানটা অজুহাতৰ সীমা-সংখ্যা নাথাকে৷ মানুহবোৰ পুৰণি হ’লে কামত বেছি ফাঁকি মাৰে ৷ দুই-এবাৰ কথাটো উলিয়াই চাইছিল৷ বিচাৰিছিলো বেলেগ এগৰাকীক৷ পাছে সুবিধামতে নিমিলিল৷ ‘মাজে-মধ্যে যিহেতু ডাক্তৰ আহিয়ে থাকে সেই গতিকে নোপোৱালৈকে এইৰে কাম চলাব লাগিব বুলি অৱশেষত তেওঁ মানি ল’লে ৷ কেতিয়াবা যে ইমান বিৰক্তিৰে সময় কটায; ঘনে-প্ৰতি হাতঘড়ীটোলৈ চাই থাকে৷ ক’লৈ বা যাবলৈ ইমান উচ্‌পিচখন কৰে; এবাৰো নাভাবেনে যে আইৰ নিমিত্তেহে কামত সোমাইছে ৷ এদিনতো বেয়াকৈ কৈ উঠিছিল অম্বিকাই— আপুনি নাৰ্ছ নহয় যেন ডাক্তৰহে ৷ যিহে ইচাট-বিচাটকৈ থাকে ৷ এনেয়েতো আমাৰ ঘৰলৈ নাহে !
: নহয় বাইদেউ, নহয়৷ কথাটো আপুনি ভবাৰ দৰে নহয় ৷ মই কম ৰ’ব আপোনাক ৷
তাইক দেখি আয়ে হাত-বাউলি মাতিছে ৷ দৰকাৰ আছে৷ নহ’লে এনেকুৱাখন নকৰে দেখো আগে ! আগুৱাই গ’ল তাই ৷ নোসোধাকৈ নাথাকিল হৈছে কি ৷
কিবা এটা বুজাবলৈ বিচাৰিছে ৷ নুবুজি তাই আইৰ হাতখনকে ধৰি ল’লে৷ ক্ষীণ হাতখনত ধৰি চালে আৰু বেছি লেহুকা লাগে ৷ অলপ পানী খুৱাবলৈ বিচাৰিলে ৷ নাখানে আয়ে ৷ তাইৰ ফোঁটটোলৈ আঙুলি টোঁৱালে ৷ কি বুজি জানো তাই ‘হেৰি শুনকচোন৷ শুনক৷ আয়ে মাতিছে আপোনাক’ বুলি ডাঙৰ ডাঙৰকৈ চিঞৰিলে ৷

: কি হ’ল ? মূৰটো মচি মচি সোমাই আহিল তেওঁ ৷
: আয়ে কিবা এটা বুজাবলৈ বিচাৰিছে ৷ আপুনি বুজিব পাৰে৷ বুজকচোন নহ’লে ৷

: ‘হাৰে, কেনেকৈ বুজিম মই ? এনেয়ে অফিচলৈ পলম হৈছে৷ ওলাব লাগে৷ আহি বুজি থাকিম ৷’ আয়ে তাইলৈ চাই ৰৈছে ৷ তাই মতে আইৰ কোটৰত সোমোৱা চকুহালি আইৰ লিচু গুটি হেন পায়৷ যদিও শুকাইছে, আয়তাকাৰ হৈ পৰি ৰৈছে ৷ চকুহালিতে ধৰিব পাৰি ৷ গাভৰুকালৰ আই বৰ সুন্দৰী ৷ তাই ঘৰলৈ অহাৰ দিনাখনেই মাহীয়েকে কৈছিল, ‘আমাৰ বাইক তুমি আই বুলবা দে ৷ তেহে যদি আইৰ মন ভৰে৷’ হাৰিভাঙাৰ ফালৰ আমাৰ মানহুই মাকক আই বোলে ৷ মাকথেৰ জেগাৰ মাত-কথাগিলা শুইনলি বাই কিজানি আফিৰ হ’লিও ভাল হৈ উঠে !

তাই এইখন ঘৰলৈ অহাৰ মূল উদ্দেশ্যই হ’ল এইগৰাকী মানুহ ৷ যতন নলৈ পাৰেনে বাৰু ! তায়ো হকে-বিহকে ‘আই, আই’ বোলে৷ দেখে, পহিলাতে একো এটা ভালকৈ নাখাইছিল আয়ে ৷ বিলেকাই যিহে থেপথেপিয়াকৈ শাক-পাতসোপা দিছিল সিজাই ৷ মুখৰ আগতে এদিন ‘গৰুৰ দানাও অলপ ভাল’ বুলি কৈ উঠিছিল তাই ৷ বিলে কাৰ গাতো দোষ নাই ৷ মতা মানুহ ৷ কোৰ ধৰাটো হেতা লৰোৱাতকৈ উজু যিহেতু ৷ তাই আহি গোটেই ৰুটিনখনেই দিছিল সলাই ৷ পুৱা, দুপৰীয়া, গধূলি; তিনি টাইম ভাগে ভাগে দাইলৰ পানী, সিজোৱা মাকৈ, ফলৰ ৰস আদি ৷ আয়ে আগ্ৰহেৰে খাইছিল ৷ বিলেকাইয়ো ৰাহি হোৱা সময়খিনি আইৰ ওচৰতে কটাই দিছিল৷ নেৰা বেমাৰৰ লগৰী আই ৷ আইৰ লগৰ আকাল নাই ৷

: ‘অম্বিকা’ ৷
মাহীয়েকৰ মাত দেখোন এয়া !
: ধূনাৰ মলাটো বিলেকাৰ হাতত দি আগবাঢ়িল তাই— ‘অ’ মাহী দেখোন, আহক, আহক ৷’
তাই পৰ্দাখন গুচাই দিলে ৷ মাহীয়েক সোমাই আহিল ৷ ধূনাৰ সুবাসটো ভাল লাগে ৷ আকাশত এটি-দুটি তৰা ফুটিছে ৷ শেষ শৰতৰ চেঁচা ভাব এটাই সন্ধ্যাটোক আগুৰিছে ৷

: বাইৰ গা বেয়া হৈছি বোলে ৷ আমাৰ এওঁ ভাইতবেলাহে কৈছি কথাটো ৷ শুনিয়ে ৰ’বা নললু আৰ৷ গুচি আইলু ৷

: ভালেই কৰিলে দিয়ক আহি ৷ বৰ ভাল পালো আপুনি অহাই ৷ থাকিব নহয় দুদিনমান ৷ পাছে মহাই কেনেকৈ গম পালেনো ? আমাৰ এওঁ কৈছে নেকি কথাটো ?

: নহয় নহয়৷ ই বিলে (ইফাল-সিফালে চাই) কৈছি ৷ কত গেল বিলে ? বিলে —

মাহীয়েক আহিলে তাই ভাল পায় ৷ শাহুৱেকেও দুবাতি চুপ সৰহকৈ খায় ৷ দাঙি দাঙি পাছে বিলেৰহে হাত বিষায় ৷ এইখিনিতে চকীখন পাতিব ৷ বহুওৱা হল কি নহল বায়েকক, যাব তালৈ ৷ অকণ বহুৱাব আৰু চিঞৰিব— বিলে, অ বিলে৷ ধৰচোন বাইক ৷ সৌ তাত বহি বোলে আকাশখন চায় ৷
যত সব এনে কোৱা কথা৷ আকাশলৈ আইৰ মতি-গতি নাই ৷ বিলে কাই দাঙি ল’লে, বাহুটোত ধৰি তেওঁৰ বুকুত সোমায় ৷ চকুহালি জিলিকিছে নেকি তাইৰ দেখা নাযায় ৷
: ‘সৰু ছলিৰ দৰে কোলাত উঠছি আমাৰ বায়ে মাহীয়েকৰ কথাত ‘মোক ভাৰা দিব লাগিব কিন্তু বুলি কৈ কৈ ফূৰ্তিত ইফালৰ পৰা সিফালে কোলাত দাঙি দাঙি বিলে কাই আইক ফুৰায় ৷ ভাগৰ লাগিলে এবাৰ-দুবাৰ ৰৈ আইৰ মুখলৈ চায় ৷

: বিলে কাৰ কোলাত উঠি আয়ে ফূৰ্তি পায় ৷ অ’ মাহী, আই ফূৰ্তিত থকা কথাটো দেখোন বুজিব পাৰে আপুনি ৷

মাহীয়েকে নিজে বুজিলে ভাল ৷ ভুলকৈ বুজাই তাই জগৰ লগাবলৈ নাই ৷ আইক কোঁচত লৈ বিলে কাই ফুলপাতবোৰ দেখুৱায় ৷ ৰ’দ পৰি তাৰ পাহুৱাল বাহুটো আৰু বেছি তাম-বৰণীয়া পৰে ৷ এনে বাহু আজিকালি দেখা নাযায় ৷ কোনেনো কাঠ ফালি, কোৰ মাৰি বাহু বনায় ৷ বিলে কাইয়ো এই কামবোৰ নকৰে৷ আগে কৰিছিল যদিও নাজানে অম্বিকাই ৷ আজিকালি তেওঁ কেৱল চৌহদ চম্ভালে ৷ আইক দাঙে ৷ তাই অহাৰ আগতে পাগঘৰ চম্ভালিছিল ৷ এতিয়া সেইবোৰৰ পৰা তেওঁ আজৰি ৷ কাচিৎ তাই ‘নোৱাৰা’ হ’লেহে বিলে কাৰ পাল পৰে ৷ মানুহজন বৰ চিকচাক ৷ তাইৰ হাতে সেইকেইদিন নাখায় ৷
বিলে কাই আইক দাঙি লৈ ফুৰিছে ৷ ইফাল-সিফাল ৷ মাহী পিছে পিছে গৈছে ৷ ফুলপাতবোৰৰ ৰহণ-চহনলৈ চাই গুণ বখানি আছে ৷ যতন কোনে লৈছে এবাৰো নুসুধিলে৷ জানে চাগে’ ৷ আইলৈ মন কৰিলে তাই ৷ মনটো কিবা লাগি আহিল ৷ সিদিনাখন দেখাটো ভ্ৰম নাছিল তেনেহ’লে ৷ একে বাহু ৷ বালবৰ পোহৰত কমকৈ জিলিকিছিল কিন্তু ৷ এতিয়া মাথোঁ ৰ’দ পৰি পেশীবোৰ মৰাপাটৰ ৰছীৰ দৰে টান হৈছে ৷ বিলে কাৰ চকুত চকু পৰোঁতে, চকুহালি নমালে অম্বিকাই এনে পৰিস্থিতিত পৰিলে তাইৰ সুধিবলৈ মন যায়, ‘বিলে কা, আপোনাৰ কি আইলৈ অকণো সন্মান নাই ’

: বহকচোন, বহক অলপ৷ ভাগৰ লাগিছে বৰ ৷— আইক চকীখনত বহুৱাই দি গামোছাৰে মুখখন মোহাৰিলে তেওঁ ৷

পুৱাৰ ৰ’দত আইক কম বেমাৰী হেন লাগিছে ৷ মাহী আগবাঢ়ি গৈছে৷ হাতত ফণিখন ৷ ঠেং ওলোমাই বিলে কাই বাৰাণ্ডাত বহিছে ৷ হঠাৎ সুধি দিলে তেওঁ ৰাতি আইৰ ভালকৈ টোপনি আহেনে নাই ?
বিলে কাৰ চাৱনিটো এনেকুৱা, ‘তেওঁ কি টোপনি-ৰখীয়া ৷

: নাজানো নহয় মই ৷
‘ফাঁকি মাৰিব আহে ৷ নাজানিব ৷ হাতে-লোতে ধৰা পৰাৰ পাছতো সৈ নলয় (চাকৰৰ জাত) ৷’ তাই মনত ভাবিলে ৷

: আহিল তেওঁ ‘অম্বিকা’৷

: ইমান সোনকালে যে ? অফিচ এৰিব পাৰিলে আজি ?
: মাহী থকাই গুচি আহিলো ৷ যাবই নহয় আবেলি !

‘কি ?’- শব্দটো ডিঙি ফুটি নোলাল ৷ আজিলৈ তাইৰ বাবেতো এনেদৰে আহি পোৱা নাই ৷ নাহিবৰে কথা ৷ তাই কেৱল আই-ৰখীয়া ৷ কৈ দিব নেকি এতিয়া ! ভাবি থাকক সিহঁতে৷ নষ্ট হওক সিহঁতৰো দূপৰৰ জিৰণি ৷ তাই খোজটো আগবঢ়াইছিলহে মাথোঁ ‘শুনকচোন আপুনি ৷ কথা এটা আছে৷ ভুল নুবুজে যদি কওঁ নহ’লে বুলি ক’বলৈ ৷’

তেনেতে আইক আৰু দাঙিব লগা হ’লেই নহয় ৷ তাত নবহে বোলে ৷ ডিঙিটো জোকাৰি আছে৷ ৰ’দ পৰিছে ৷
: বিলে কা, বিলে কা— জোৰে জোৰে চিঞৰি দিছে তেওঁ ৷
তাই পাছ হুঁহুকিলে ৷ এনেয়ো তেওঁৰ শ্লীপ ডিস্কৰ প্ৰ’ব্লেম ৷ ওজন দাঙিব নোৱাৰে ৷ কিমাননো ওজনৰ আই বিলে আহিল ? ৰ’দ পৰি বিলেকাৰ বাহু দুটা আটিল হৈছে ৷ আইক দাঙি লওঁতে আৰু বেছি টনটনীয়া লাগিছে ৷
মগজটো যে কেনেকৈ হঠাৎ উৰি যায় ! বিলে কা নহ’লে আইক দাঙিব কোনে ৷ স্বাৰ্থ আছে ৷ সেয়ে একো নক’লে ৷ আৰু বেছি ভাবিবলৈও ভাগৰ লাগে ৷ এবাৰ ঘৰলৈ গৈ আহিব পাৰিলে মনৰ বেমেজালিটো কিজানি কমেয়ে ৷ হেমক অনুভৱ কৰিবলৈ তাইকতো নিৰলে অকণ জেগা লাগে ৷ ঘনে প্ৰতি আহি থকা মনৰ ভাবটোক, সন্মুখত নিজৰ মানুহজনক দেখিলে, জোঁকাৰি দিয়ে ৷

: ‘অম্বিকা’— তেওঁৰ মাতত সেপ ঢুকিলে তাই ৷ ক’ৰ কি যে ভাবি থাকে নহয ৷ হেম নোহোৱা হোৱাৰ আধা-যুগেই হ’ল ৷
: অম্বিকা শুনা ৷ দৰকাৰী কথা এটা আছে ৷ ভুল নুবুজিলেই হ’ল তুমি ৷
ভুল বুজিবলগীয়াকৈনো ঘটিল কি ! আগে দেখোন তেৱোঁ তেনেকুৱাখন নকৰে ৷ কিবা বুজিলে চাগে’! মাজতে মাহীয়েকে মাতষাৰ লগালে— কিনকে বুইজবা বাইক ? মাতটোও ন’হ কৰছি গঁহই ৷ দেহাটোতো তুহুনে ৰাইখছ ৷ (ভাগিনীয়েকলৈ চাই) বাপা, ঘৰখান এৰা দিগদাৰ নহ’লি ময়ে থাকইলু হয় দে দুদিনমানৰ লেগিন ৷
ঘৰ এৰা দিগদাৰ যদি এটা ৰাতিৰ বাবে আহিছিলনো কিয় ? ফুৰিবলে ? থকা হ’লে তায়ো গৈ আহিব পাৰিলে হয় ৷ এতিয়া যাব কিদৰে ! তেওঁতো একে-আষাৰতে নোৱাৰো বুলিয়ে কৈ দিলে৷
গোমা আকাশখনলৈ চাই তাইৰ মনটো আৰু বেছি বেয়া হৈ আহে৷ মাজতে হেমহঁতৰ ঘৰৰ পৰাও মেচেজ আহিছিল৷ তাৰ সকামটো অহা সপ্তাহত পৰিছে৷ ডাঙৰকৈ পাতিব৷ পাৰিলে তাই এবাৰ গৈ আহিব লাগে৷ যাবতো লাগিছিলে৷ আইৰ বাবেহে পিছুৱালে৷ এইবাৰ ঘৰলৈ গ’লে চাবিপাত একেবাৰে দি থৈ আহিব৷ আগৰ বাৰো যাচিছিল৷ নল’লে সিহঁতে৷ এইবাৰ বুজাই ক’ব৷ এইখিনি সহায় নকৰিলে ঘৰ গুচি হাবি হ’ব৷
গ’ল তেনেকৈ দুদিন গুচি৷ ঘৰলৈ যোৱাতো বাদ পৰিল৷ চকীখনত আঁউজি বহিল৷ বেলাভাটীৰ আকাশত চকু পৰিল৷ মেঘৰ ভৰত ফুটো ফুটো বৰষুণৰ পানী৷ পশ্চিমৰ আকাশখনত আজি অভিমান লম্ভিল৷ পৰিৱেশতো ভাল লাগি আহিছিলহে, তেনেতে চক খাই উঠিল৷ ইমান জোৰে জোৰে ‘মা, মা’কৈ চিঞৰিছেক্ক হৈছে কি ?

লৱৰি যাওঁতেই দৰ্জাখনত এক খুন্দা খালে৷ আস্‌ ভৰিখনত বেয়াকৈ দুখ পালে ৷ তথাপি নৰ’ল তাই ৷ লেকেচিয়াই লেকেচিয়াই আগবাঢ়িল ৷ মূৰ ঘূৰালে নে চৰ্চৰণি খালে বা ! আইৰ এনেহেন অৱস্থাত তাই কাষত নাই ৷ ইচ্‌, কিহে পাইছিল তাইক বাৰাণ্ডাত বহিবলে ৷

বিলে কাই আইৰ মূৰত এচলু পানী দি, ফুৱাই আছে ৷ পুতেকে হাত-ভৰি মোহাৰি ‘মা মা’ কৈ মাতিছে ৷ তাই ঢোক গিলিলে ৷ ভুল হোৱা নাছিলতো ঔষধটো খুৱাঁওতে ৷ এপাকত বিলে কাই ‘দাঙি দেও ৰ’বা ৷ দাঙি দেও’ বুলি কৈ আইক কোঁচত তুলি লৈছে ৷ খিৰিকীখনৰ ওচৰ পাইছে ৷ পুতেকৰ খোজ পাছে পাছে ৷ ডাঙৰ কোঠাটো যেন আৰু বেছিকৈ বহলি গৈছে ৷ পৰি যাব বুলি তাই আইৰ বিছনাখনতে বহি দিলে ৷ দুখ পোৱা ভৰিখনৰ পৰা তেজ ওলাইছে ৷ দাগ লগা মজিয়াখনলৈ চালে অম্বিকাই ৷ তেজৰ বৰণটো টাইলচত বেছিকৈ জিলিকিছে ৷ ভৰিখনত টিপা মাৰি ধৰিবলৈ হাওলিছিলহে, তেনেতে কাষত তেওঁ— ‘জানা, অম্বিকা ৷ আইক মাতি মাতি উঠাবয়ে পৰা নাছিলো নহয় ৷ ডাক্তৰক মাতিছো ৰ’বা ৷ আহিব এতিয়া ৷ নাৰ্ছটো নাহিল নেকি আজি ? এইক যে সঁচাকৈ বাদ দিব লাগিব ৷ তেহে মজা পাব ৷’

হাউলি থকাৰ পৰা মূৰটো দাঙিলে তাই ৷ পোন হৈছে ৷ থিয় দিছে ৷ কথাখিনি ক’বলৈ বিচাৰিছে ৷ আগতে জুঁকিয়াই নল’লে ভুল হ’ব পাৰে বুলি অলপ পৰ ৰৈছে ৷

: কৈছিল নাহে বুলি৷ গা বেয়া বোলে ৷ ঔষধ পাতিখিনি দেখোন ময়ে খুৱাই দিছিলো ৷ ভুল হ’বতো নালাগে ! ৰঙা চাহ একাপ আনি দিওঁ, ৰ’ব ৷ আয়ে খাই ভাল পাব ৷

ঘামি উঠে অম্বিকা ৷ পলাব পাৰিলেই ৰক্ষা পৰে ৷ দুখ পোৱা জেগাখিনিক আপডালৰ আৰু প্ৰয়োজন নাথাকে ৷ মূৰটো গৰম হৈ থাকে তাইৰ ৷ ভুল হৈ গ’ল নেকি ঔষধটো খুৱাওতে ! লৰালৰিৰ কোবত ইফাল-সিফাল হৈছে যদি ! বাৰে-পতি মুখখন মচি থাকে ৷
ডাক্তৰ আহিল ৷ গ’ল৷ ভুল হোৱা নাই৷ চালে ভালকৈ ৷
চাহকাপ হাতত লৈ তাই ‘আই, আই’ কৈ জোৰে জোৰে মাতিলে ৷ নাচালে আয়ে ৷ তেনেতে নাৰ্ছজনীও লৰি-ধাপৰি সোমাই আহিল— আই, অ’ আই ৷ মই নহ’লে আপোনাক বেমাৰে পায়৷ ৰ’ব, ৰ’ব৷ ভৰিখন পিটিকি দিওঁ, ৰ’ব ৷

নাৰ্ছজনীলৈ চাই অম্বিকাই নিজৰ হাতখন আগুৱাই দিলে ৷ প্ৰেছাৰটো জুখিব লাগে ৷ ‘ঠিকে আছে’ বুলি কৈ তায়ো গুচি গৈছে ৷ মূৰ বেয়া লগাটো মিছা তেনেহ’লে ৷ কোঠাটোত এতিয়া শাহুৱেক-বোৱাৰীয়েক অকলে৷ ভয়ত তাই বেঙা হৈ গৈছে ৷ কিয় এনে লাগিছে, এক চৰ দি যদি আয়ে ‘বুজা, মোক বুজা’ বুলি কৈ উঠে তাইক ৷

পাকঘৰৰ পৰা হুইছেলৰ শব্দ আহিছে ৷ তিনিটা চিটিত কুকাৰটো বন্ধ হ’ব লাগে ৷ পাহৰিব নালাগে দেখোন ৷ পুৰণি কুকাৰ ৷ নিশাৰ সাঁজ আজি বিলে কাই ৰান্ধিছে ৷ ৰান্ধক৷ দেৱাল ঘড়ীটোত দহ বজাৰ ঘণ্টা পৰিছে ৷ মানুহজনে নিউজ চাই আছে ৷ দুয়োটা আৱাজ একেলগ হৈ তাইৰ মূৰত ধৰিছে ৷ খেলিমেলি কোনটো আচলতে৷ চিন্তা কৰি কৰি তাই তৎ নোপোৱা হৈছে ৷ আইৰ কাষত অলপ পৰ বহিবলৈ বিচাৰে ৷ কোঠাটোৰ মতি-গতি লক্ষ্য কৰিলে ৷ একে আছে ৷ মাথোঁ আলনাখনত কাপোৰ এখন কমিছে৷ চকু ঘূৰাই তাই আইলৈ চালে ৷ থহ থহ কৈ চকুহালি মেলি আয়ে তাইৰ ফালে ইমানকৈ কি চাইছে !যিহে যত্ন লৈছে সকলোৱে, ভাল হৈ নুঠাটোহে ডাঙৰ কথা হ’ব লাগে ৷ আইৰ চকুহালি ক্ৰমান্বয়ে বহলি গৈছে ৷ উঠিবলৈ লওঁতে দেখে তাই, বিলে কা তাইৰ পিছফালে ৷

: আপুনি ? — কি ক’ব ভাবি নাপাই হঠাৎ ওলাল এষাৰি মাত ৷ কি যে সোধে নহয় অম্বিকাই ৷ বিলে কাক আইৰ ওচৰত আহিবলৈ পাৰমিচনৰ দৰকাৰ নাই ৷ সুধিয়ে তাই কোঠাটোৰ পৰা বাহিৰ ওলাল ৷
এপাকত উভতি আহি তাই আইৰ বিছনাখনলৈ চালে ৷ আইৰ ভাবলেশহীন মুখখন গাৰুটোৰ ওপৰত একেধৰণে আছে৷ খৰিকাঁজাই ফুল হেন তাহানিৰ শুৱনি মানুহজনীৰ ৰূপৰ চিটিকনি আজিও বিৰাজমান ৷ বিলে কাই মূঢ়াটোত বহি ইমানকৈ কি চাইছে ৷ আইৰ বুকুখন ঢকা আছে ৷ বিলে কাৰ চকু বুকুত নাই ৷ পৰ্দাখন দাঙি এখোজ-দুখোজকৈ আগবাঢ়িল তাই আপোনালোক দুয়ো ভাত খাওক গৈ ৷ মই আইক খুৱাই উঠি খাম ৷

: ‘অ’— বিলে কাৰ কঁপা মাত ৷

: আই, আই— মাতে তাই ৷ বিলে কা আঁতৰি যায় ৷

বিছনাত পৰি থকা আইক আধা-ঘাটি চাউলৰ বস্তাটো হেন পায় ৷ খোৱাৰূমৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ মাতেৰে তেওঁ ‘অম্বিকা, অ’ অম্বিকা ৷ তুমি অহাৰ পৰাই ফৰকাল মা ৷ সেয়ে ঘৰলৈ যোৱাৰ নাম আৰু নল’বা ৷ তুমি যাবা বুলিয়ে মায়ে তেনেখন কৰিছে জানা ৷’ বুলি অনৰ্গল কৈ গৈছে ৷ কৰিবতো নালাগে তেনে ৷ এৰাতি বা দুৰাতিৰ বাবেহে তাই আঁতৰে৷ বহুবাৰতো দিনতয়াকৈ গৈয়ো উভতি আহিছিল৷ ঘৰখনৰ অত বনতো তাই প্ৰমাদ নগণে, আইৰ কিবা এটা হোৱা দেখিলে যিভাবে মন মৰি যায় ৷ কপালখন মোহাৰি দিলেও আজিকালি সঁহাৰি কমকৈ পায় ৷ তাইক বেয়া পালে তাৰমানে ৷

দুখ পোৱা ভৰিখনৰ বিষটো বাঢ়ি আহিল, কলিজালে ৷ বিছনাখনলৈ যাব পাৰিলে ৰক্ষা পৰে ৷ সিকাতি হৈ গাৰুত মুখ গুঁজি পৰি থাকিলেই হল ৷ টোপনিতে তেওঁ নাক বজাব ৷ তাই সাৰ পাই উঠিব ৷ দুবাৰ তেওঁক মাতিব৷ উঠা, উঠা৷ নাকৰ ঘোৰঘোৰণি বন্ধ হ’লে পুনৰ শুবলৈ চেষ্টা কৰিব ৷ দুদিনমান বেলেগ এটা ৰূমত শুই চাইছিল অম্বিকাই ৷ পাছদিনাখন পুৱাই ঘৰ মচি মচি ৰীতাই হাঁহিছিল তাইক— ‘ছাৰৰ লগত কিবা কাজিয়া লাগিলি হ’ব পায় ৷’
যিহে লেকচাৰ ! পাছে ৰীতা নহ’লে ঘৰ মচিব কোনে ? আৰু গিৰিয়েক ঘৈণীয়েক হ’লেতো একেলগে শুবয়ে লাগে ৷ কেতিয়াবা তেনেকুৱা হ’বওতো পাৰে !

আইনাৰ খিৰিকীখনেৰে জোনাক আহিছে ভিতৰলে ৷ তাইৰো মন এটি থাকে ৷ উঠি বহে৷ আশা নকৰাকৈ নাথাকে ৷ মানুহটোৱে এবাৰ গবা মাৰি ধৰা হ’লে, নাই নধৰে ৷ সেই গতিকেতো এই মানুহটোলৈ তাইৰ প্ৰেম নজন্মে ৷ শেষ শৰতৰ নিশাটোক নিশকতীয়া জাৰে আৱৰে ৷

উচাট মাৰি উঠি গৈ লাইটটো জ্বলাই দিলে অম্বিকাই ৷ বিৰক্তিৰে কৈ উঠিল তেওঁ— ‘কি যে কৰি থাকা নহয় তুমি ? লাইটটো নুমাই দিয়া ৷ টোপনি ধৰা নাই যদি বেলেগ ৰূমলৈ যোৱা ৷’

কি যে এক নিৰস মানুহৰ লগত সময় কটাইছে ৷ এৰিব পৰা হ’লে এৰি গুচি গ’ল হয় কাহানিবাতে৷ এনেহেন বেমেজালিত এতিয়া তেওঁক এৰি তাইনো কি সতে গংগাত স্নান কৰে ৷ আইক দেখিলে তাইৰ আধা-মৰা কলিজাটো কৰ্ফাল খাই পৰে ৷ আইৰ দৰেই শয্যাশয়ী আছিল হেম৷ যতনো এনেধৰণে ল’ব লাগিছিল৷ মাথোঁ হেমক দাঙি লৈ ফুৰিব পৰাকৈ অম্বিকাই লায়কৰ মানুহ এজন যোগাৰ কৰি দিব নোৱাৰিছিল ৷ তাৰো ৰ’দ পুৱাবলৈ মন এটা আছিল ৷ এনেয়ো বেমাৰী মানুহৰ গাত ৰ’দ অলপ পৰা ভাল ৷

বৰ জনাকহঁতে আগৰ পৰাই বেলেগে খাইছিল ৷ সীমাতে সম্পত্তিৰ ভাগ৷ সন্ধিয়া কেতিয়াবা পাক এটা মাৰি খবৰ ল’বলৈ গৈছিল৷ কেলধোপ-কেলধোপকৈ জী থকা হেমৰ নিমিত্তে অম্বিকাই আধাযুগ খেদাই দিছিল ৷ কত কথা পাতিছিল দুয়ো ৷ দুৱাৰখন মেলি একেলগে কত দিন আকাশ চাইছিল ৷ প্ৰকাণ্ড প্ৰকাণ্ড ডাৱৰৰ লাড়ুবোৰক লৈ দুয়োৰে সাধুৰ শেষ নহৈছিল ৷ ক’ব পৰালৈ হেমই কৈ গৈছিল ৷ তাই শুনিছিল৷ ক’ব নোৱাৰা হওঁতে তাই কৈছিল, হেমই শুনিছিল ৷ হাতখন লৰাই থাকিব পৰালৈকে তাইৰ চুলি, চকুত হাত বুলাই দিছিল ৷ ‘নোৱাৰা’ হওঁতে তাই ধৰিলে সি সঁহাৰি জনাইছিল ৷

ঠিক তেনে এটি ক্ষণতে তেওঁ আহিছিল হেমৰ ওচৰলৈ ৷ বন্ধু যিহেতু আহিবয়ে৷ ম’বাইলটো তুলি ধৰি এদিন হেমই কৰা মেচেজবোৰ দেখুৱাই দিছিল তাইক ৷ পুৰণি মেচেজ৷ হেমৰ জী থকাৰ ইচ্ছা সমূলি নাই ৷ হেম হেন বেমাৰী এটাৰ বাবে অম্বিকাৰ জীৱন বৰবাদ ৷ এতিয়া সি মৰি তাইক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ বিচাৰে ৷

অম্বিকাই হুকহুকাই কান্দি দিছিল, ‘ক’ৰ কি মেচেজ দেখুৱাবলৈ আহে ? ক’লেই হ’ব নেকি? মৰিব নিদিও হেমক মই ৷’ আৰু শেষলৈ, একো এটা খাবলৈ মন নকৰিছিল হেমই ৷ ওঁঠটো টিপা মাৰি ধৰিছিল ৷

ভাই-শহুৰেকহঁতে বহুবাৰ কৈছিল তাইক, ‘আৰু চিকিৎসা কৰি লাভ নাই৷ অযথা খৰচ৷ ভাল নহ’ব সি৷ পুৰণি বেমাৰ ৷’ চিকিৎসা নকৰি কৰিব কি অম্বিকাই ৷ মৰিবলৈতো এৰি দিব নোৱাৰে ৷ যদি জানিছিলে ককায়েকহঁতে, বিয়ানো কিয় পাতি দিছিলে, গু-মূত ধুবলে !

গাঁৱত সঁচাকৈ এই কামৰ বাবে মানুহ পাবলৈ দিগদাৰ ৷ ধনৰ বলত চহৰত চলা দেখিছিল অম্বিকাই ৷ চহৰীয়া ছোৱালী তাই ৷ গাঁৱলৈ বিয়া হোৱাৰ মন একেবাৰে নাছিল ৷ হেমৰ ককায়েকহঁতৰ আহ-যাহ কোবত দেউতাক সৈমান হৈছিল ৷ তাতে হেমহঁতৰ ঘৰখন বেপাৰত ভাল ৷ আৰু এদিন পুৱাৰাতি ‘অকলে থাকিব নোৱাৰো মই ৷ অকলে মোৰ ভয় লাগে ৷ ঘূৰি আহা তুমি৷ ঘূৰি আহা’ বুলি বুকু ভুকুয়াই ভুকুয়াই কান্দিছিল অম্বিকাই৷ চোতালখন, ঘৰটো, সি বহা চেয়াৰ, আঁউজি থকা ৱালখন, পঢ়া কিতাপবোৰ দেখিলে অকলশৰীয়া ভাবটো বাঢ়ি আহিছিল তাইৰ ৷ নিস্তাৰৰ উপায় বিচাৰি ঘূৰি ফুৰিছিল৷ পাইছিলো ৷ বি এ পাছ অম্বিকা৷ ৰাজনীতিৰ ৷ চাকৰি পালে প্ৰাইভেট স্কুল এখনত৷ পাছে ক্লাছ কৰি থাঁকোতেই কান্দি উঠিছিল ৷ বাৰে-পতি ভুলকৈ পঢ়ুৱায় ৷ হেমক দিয়া সময়বোৰে, হেম হৈ তাইক খেদি ফুৰিছিল ৷ তেনে এটি নষ্ট দিনতে তেওঁ গৈ জোৰ কৰিছিল তাইক— আহা গুচি ৷ আমাৰ ঘৰলৈ ৷ গুৱাহাটীতে যিহেতু৷ কিবা এটা কৰিব পাৰিবা ৷ হেম নাই যেতিয়া ৷ ইয়াত থাকি কি পাবা ? আমাৰ ঘৰত মা আছে৷ আমাৰ মা হেমৰ দৰে ৷

হাতখনত ধৰি ল’লে তেওঁ— ‘অম্বিকা, কি হ’ল? ঘৰলৈ যাবলৈ নাপাই খং কৰিছা নেকি মোক ? গ’লে কিমান দিনলৈ যাবানো ? মই মিলাম দিয়া ৷
: একেটা কথাকে বাৰে-পতি সুধি নাথাকিব দিয়ক —

দোভাগ নিশাৰ খামখেয়ালিনো কাৰ ভাল লাগেক্ক কাষ চাপি আহিল তেওঁ ৷ হাজাৰ হওক জীৱন-লগৰী তাই ৷ মাকক যে কিমান চাইছে হিচাপ নাই ৷ সেইখিনি সময়ত দুয়ো দুয়োৰে লগৰী হৈ পৰে ৷ দুয়ো অলপ কথা পাতে ৷ বেছিভাগ কথাতে অফিচ, মাক ৷ এবাৰো নুসুধিলে তাইক ‘ভৰিত দুখ পালা কিদৰে ৷ আপডালৰ কথাটো সপোন যেন ৷ শূইন বুকুখনত কোনেনো লঠিয়ালে ! অম্বিকাৰ চকুহালি ভৰি উঠে৷ দুয়ো দুয়োৰে কাষ চাপি আঁতৰে ৷ ভাল নালাগে একোৱে৷ মিছা সুখৰ ঠেলাটোৱে কলিজাত বিষ সৰহকৈ ঢালে ৷ উঠি আহিল অম্বিকা ৷ পানী এগিলাচ খাব লাগে৷ চকুত পানী অলপ মাৰিব পাৰিলে, কান্দোনটো বন্ধ হ’ব লাগে ৷
গিলাচটো লৈছিলহে, খুটুংকৈ দৰ্জা খোলাৰ আৱাজ এটি হ’ল ৷ কোননো, মুখৰ শব্দটো মনতে মাৰ গ’ল ৷ আইক কিবা লাগিব পাৰে ৷ আগবাঢ়িল অম্বিকা ৷ দৰ্জাখন ফাক কৰি চালে৷ শুই আছে আই ৷ বিলে কা কাষত নাই ৷ শুলে হ’ব পায়৷ ঔষধে আইকো ভালকৈ শুৱাই থৈছে ৷ লৰচৰ নাই ৷ লাঠিডাল কাষতে৷ তাই সোমাই অহা গতিকে অলপ পৰ লৰি উঠা পৰ্দাখন এতিয়া থামে ৷ তাইৰ চকুত পৰে, আইৰ ব্লাউজৰ বুটামকিটা ওলোটা-পুলোটাকৈ মৰা আছে৷ আইক তেনেভাবে দেখিলে তাইৰ শূইন বুকুখনি আৰু বেছি উদং উদং লাগে ৷

হেমৰ দৰে নহয় আই৷ বেমাৰো বেলেগ বেলেগ দুয়োৰে৷ একে বুলি ভাবিহে প্ৰস্তাৱটো মানি লৈছিল সাদৰেৰে৷ নহ’লে কিনো গৰজ পৰিছিল পুনৰ পানী নোহোৱা পুখুৰীত সাঁতুৰিবলে৷ শেষৰ ফালে হেমৰো যিহে লটিঘটি৷ নাখাঁও বুলি নাখায়৷ জেদত ভাল৷ মৰিব লাগে বোলে সোনকালে৷ সময়ত তাইক উদ্ধাৰ নকৰিলে পাপে চুব হেন মুখৰ ভাব৷ তেতিয়া তেওঁ সঘনাই আহে৷ অম্বিকাই কিধৰণে হেমৰ আপডাল কৰে, তাকে চাই থাকে ৷

: ‘কি হ’ল, অম্বিকা ? কিয় ইয়াত ৰৈ আছা ? মা শুইছে দেখোন৷’— তেওঁৰ মাতত তাই উভতি চালে ৷

: শুই থাকোঁতেই চাবলে ভাল ৷ সাৰে থকাত মানুহ বুজা দিগদাৰ ৷— তাইৰ কথাত সন্তুষ্ট নহৈ আঁতৰি গ’ল তেওঁ ৷
অলপ পৰ এতিয়া তাই আইকে লাৰি-চালি চাব পাৰিব ৷ প্ৰকাণ্ড কাঠৰ বিছনাখনত ইকাতি-সিকাতি কৰাই দিব ৷ কাষতে লাঠিডাল থাকিব ৷ পাৰ চৰাই খেদিবনে পৰ্দাখন লৰাব আযে ! যি মন যায় তাকে কৰিব ৷ এয়া আইৰে চৌহদ যিহেতু ৷ শেষবাৰ আহাৰত আহোঁতেই মাহীয়ে তাইক বহুত কথাই কৈছিল ৷ মেলা ধান ৰখাত আই বোলে পাকৈত আছিল ৷
হাঃ হাঃ হাঃ ৰগৰ কৰি কৰি কথা ক’ব জানে মাহীয়ে ৷ নিজেও হাঁহে আৰু আনকো হঁহুৱাবলৈ চেষ্টা কৰে ৷ চুলিকোঁচা আচুৰি দি দি ‘তোৰ মনত আছে না নাই, এনাহান দীঘলা বাৰী এডলাই দি যি তই কত পাৰ চৰে খেইদছিলি’ বুলি সুধি সুধি খোপাটো বান্ধি দিছিল ৷ আইৰ বেছি চুলি নাই ৷ সেই গতিকে খোপাটো খুলি যায় ৷

তাকে দেখি মাহীয়ে আৰু হাঁহিছিল ৷ তাইকো ক’বলৈ নেৰেছিল— জানা অম্বিকা, শাউহেৰে এলা-পেচা মানুহ নাছিল ৷ কাকো কেৰেপ নকৰা বিধৰ, ঘৰ-বাৰী চম্ভলা চনচইনা মাইকী আছিল ৷ পাছে সুখৰ ভাতত বইৰ পৰা দি বেমাৰটোহে পাছ বয়সত লম্ভিল ৷ ভগৱানৰে নজৰ লাগিল নেকি ? কি গৃহস্থালিৰ কি মতি-গতি আজি ? ভিনি থাকাতে তুমি থাইকবা লাইগছিল ৷ গপচ মানুহটোক তেইতা দেইখলা হয়৷ কিনকে এশটা মুই বাগৰে দিবা পাৰাকে গাত বল-শক্তি আছিল ৷ চুগাৰৰ বেমাৰটো লম্ভি সিপুৰী নেগলি বাইক ফৰেইনত নিলাক হয় কিজানি ৷ ইতা ইয়ো চাইছি দেচোন৷ নাচা নহয় ৷ পাছে নিজৰ মানুহটো লগত থাকাৰ সমান গপচ ভাবটো কায়ো আইন দিবা নৰে হা ৷ এই কথাটো জাননা নাই তুমি ?
জানে অম্বিকাই ৷ জানে গতিকেতো আৰু এবাৰ শিৰ শুৱনি কৰিবলৈ মৰ-সাহটো কৰে৷ আইৰ দৰে শুৱনি নহয় মাহী৷ গপচ ভাবটোও কম ৷ তথাপি কথা ক’লে শুনি থাকিব পাৰি ৷
শাহু-শহুৰ নোহোৱা গৃহস্থালি আইৰ ৷ অকলশৰীয়া মানুহলৈ ছোৱালী দিবলৈ দিগদাৰ বুলি মাকৰ ঘৰখনে দুৰ্ঘোৰ আপত্তি তুলিছিল ৷ ‘মন দি থৈ, এতিয়া বেলেগলৈ গৈ বদনামৰ ভাগী হ’বলৈ নাই মই’ বুলি কৈ কৈ এদিন চুপ-চাপ মাকৰ ঘৰখন এৰি থৈ আহিছিল ৷ ‘মৰ-পুৱাই জপনা খুলি কোননো সোমাল’, বুলি পিতাই বোলে মূৰে-কপালে হাত দিছিল— মই আইনবা গেলু হৈ নহয় ৷ তুমি গুচি আইলায়ে যি ৷
: আইক উভতাই নিব আহিছিল নে, মাহী ?— কথা শুনি অম্বিকাৰ চকুহালি বহলি যায় ৷

: ফিৰে নিবা নাইভৌক্ক আইছিল ৷ এটা ৰাতিৰ পাছত বায়ো বাইহা হৈছিল৷ বাইহা বাইক নি কিনকে বেলেগত বিয়া দিবা পাৰি ৷ দুদিনমান পাছত মাই-আহুনে উপযাচি আহ-যাহ কইৰছিল ৷ মই সৰু তেইতা ৷ শুনা কথা এলা, মাহীয়েকৰ কথাতে পুৰণি আইক খেপিয়াই থাকে অম্বিকাই ৷ আইক লৈ তাইৰ কল্পনাৰ শেষ নাই ৷
শাৰী শাৰী নাৰিকলৰ গছবোৰলৈ আয়ে মূৰ দাঙি চাইছিল ৷ সৰি পৰা নাৰিকলসোপা বিলাই দিয়ো শেষ কৰিব নোৱাৰিছিল ৷ এদিন এঘৰে মুখৰ আগতে কৈ দিছিল বোলে খাব নোৱাৰাত পৰিহে বিলাবলৈ শিকে ৷ সেইদিনাখনে আয়ে থিৰাং কৰিছিল ৷ নতুন কিবা এটা শিকি দেখুৱাব লাগে ৷ শিকে কি এতিয়া ! মাথা লগাই লগাই অৱশেষত বেপাৰতে ধৰিছিল৷ নাৰিকলৰ বেপাৰ ৷

মাহীয়ে কৈছিল— বেপাৰৰ কথাগিলা ক’বা লাগলি দীঘলা হ’বো ৷ তেইতা বিলে আহাই নাই ঘৰখানোত ৷ ঘাট-মাউৰা ছ’লিটোক একদিন বাজাৰোত পাই ভিনি লৈ আইনছিল ৷ বাইৰ পেট-ভাৰী তেইতা ৷ বেপাৰৰ কামত ভিনি যাবা লাগে নিলগত৷ বিলে বাইক ৰখে৷ নাৰিকলৰ বেপাৰখানো চম্ভালে ৷ গাছত উঠে৷ পাৰে৷ বেচে ৷ ই হতে বাই মইৰছিলে ৷ বিলেৰ যহতে পুনৰ জনম পাইছিল ৷ যিহে কলাকচু সিজে সিজে বাচ্ছাই, নুনেদি পিটকি পিটকি ভাত সানি খোৱে দিছিল নহয় ৷ তেইতাই ভিনি কৈছিল, তেওঁ মইৰলিও যাতে বিলেক ঘৰখানে নেখেদে ৷

বহু ৰাতি হ’ল ৷ আইৰ কাষত তাই বহি ৰ’ল৷ হাতখন চুই চালে ৷ হেমৰ হাতৰ দৰে টান নহয় ইখন৷ লেহুকা ৷ গধুৰ হেঁচাত ভাঙি যাব পৰা৷ পুৰণি চৌহদটো নাই এতিয়া ৷ তেওঁ নতুন কৰি ল’লে৷ মাহীয়েকৰ কথাতে পুৰণিক দেখে অম্বিকাই ৷

নাৰিকলৰ গছেৰে আগ-চোতালখন পদূলিলৈ বেৰা আছিল ৷ তাৰ পাছত অকণ উদং-মুদং জেগা৷ সীমামূৰীয়া ৱাল দুখনৰ গাতে লাগি থকা ফলৰ গছকিজোপা ৷ লিচু, আমলখি, মধুৰিকে ধৰি বিচিত্ৰ ৰহণে আৱৰা ৷ ফুল নাই এতিয়া৷ আগতে আছিল যদিও নাজানে অম্বিকাই ৷ মাহীয়েককো সোধা নহ’ল যিহেতু ৷
আয়ে কাপোৰ ধুইছে৷ আয়ে ধান মেলিছে ৷ দীঘল লাঠিডাল লৰাই লৰাই ‘হুইছ-হুইছ’কৈ আয়ে পাৰ চৰাই খেদিছে ৷ ঢেঁকী দিলে আইৰ পিছফালটো দুলি থাকে ৷ বাহিৰ সামৰি ভিতৰ সোমোৱা পিতাই ৰহ লাগি চাই থাকে ৷ আচৰিত নামানি নোৱাৰে, কেনেকৈ পাৰে সকলো ফালে ৷ কপাল ভাল গতিকেহে তেনেহেন গৃহিনী পাটীত মিলে৷ ভঁৰালত ধান, পুখুৰীত মাছ, বাৰীত তামোল-পান, তেনে তিৰীক পাটীত চম্ভালাটো বৰ দিগদাৰ ৷

: অমৰা খাবা— কাৰ মাত এয়া, ঢেঁকী দি থকাৰ পৰা ঘূৰি চাইছিল আয়ে— বিলে তই মাহ-তিলৰ দৰে ঘামবোৰ বিৰিঙিছিল আইৰ মুখত বিলেৰ বাহু দুটা টান হৈ পৰিছিল৷ অমৰা এটা মুখত লৈ লৈ চুহি আছিল৷ চুহি চুহি বিলে ‘পকা অমৰা খাবা’ বুলি বাৰে-পতি সুধিছিল৷ ষোড়শী আই ৷ মন বহুৱাব পৰা নাই৷ তথাপি কৈ উঠিছিল, ‘তয়ে খা আগতে’৷

সোতৰ বছৰীয়া ঘামে ধোৱা বিলেৰ দেহা ৷ পেশীবোৰ বান্ধিবলৈ শিকাই নাছিল তেতিয়া৷ ঢেঁকীৰ ফিছাৰ পৰা বাৰে-পতি পিছলি গৈছিল আইৰ ভৰি ৷ জিভাৰ পানী পেলাই, হাত পাতি লৈছিল অমৰা দুটা৷ আইৰ চকু থিৰে নাছিল ৷ আইৰ চকু লৰি গৈছিল ৷ ঠেলি ঠেলি দীঘল লাঠীডালেদি খুৱলিৰ পৰা ছিটিকি অহা ধানবোৰ আয়ে পুনৰ সুমুৱাই দিছিল ৷

খুটলুং খুটলুং খুটলুং ! ঢেঁকীত শব্দ উঠিছিল ৷ ঢেঁকীয়ে ৰৈ ৰৈ আৱাজ কৰিছিল ৷ ঢেঁকীৰ বেগত আইৰ পিছফালটো দুলি আছিল ৷ তেতিয়া আইক ইমান ভৰপূৰ লাগিছিল ৷ বয়স বাঢ়িলেও ৰূপ নোযোৱা আই, তেতিয়া বা কিমান সুন্দেৰী আছিল ৷ ভাবে অম্বিকাই৷ পাটীত বাগৰিব লগাজনৰতো সময়ৰে আহুকাল ৷ বতাহৰ দৰে বেগাই যোৱা বছৰবোৰ দিনক দিনে পূৰঠ হৈ উঠিছিল ৷ আইৰ হাতত এখন নদন-বদন গৃহস্থালি আছিল ৷

নিশা বহুত হ’ল ৷ আইৰ কোঠাৰ দৰ্জাখন জপাই, দীঘল কৰিডৰটোৰে খোজ পেলালে অম্বিকাই ৷ আজি আৰু স্বাৰ্থপৰৰ পাটীলৈ উভতি নাযায় ৷|
সপোন এটা দেখে তাই ৷ আয়ে ঢেঁকী দিছে ৷ তালে তালে ৷ আয়ে নৃত্য কৰিছে ৷ অহৰ্নিশে ৷ আয়ে বিলেক ‘বিলে কা’ বুলি মাতিবলৈ শিকাইছে ৷ সকলোকে৷ নাচি নাচি আয়ে ৰছীডাল থাপ মাৰি ধৰিছে ৷ ৰছীডাল কেৱল সতিনী ৰছী হৈ নাথাকে ৷ ই কেতিয়াবা ৰছী হৈছে৷ কেতিয়াবা বিলে কাৰ হাত৷ কেতিয়াবা আকৌ নিজে নিজে এটা ঘৰ হৈ গৈছে৷ ৰছীডাল আয়ে হাতত ৰাখি থৈছে ৷ জব্দ কৰি ধৰি লৈছে ৷ আইৰ মুখত হাঁহি বিৰিঙিছে৷ আইৰ মতে ব্ৰহ্মাণ্ড ঘূৰিছে ৷

দেৱাল ঘড়ীটোৰ শব্দত অম্বিকাই খকমককৈ সাৰ পাই উঠিল ৷ সপোনটো ভাঙি থাকিল ৷ দেৱাল ঘড়ীটো বাজি উঠিল৷ পাঁচ বাজিছে৷ উঠিব লাগে ৷
বিলে কা আইৰ কোঠাত৷ হাত-ভৰি পিটিকি দিছে ৷ ৰীতাই মজিয়া মচি আছে ৷ নাৰ্ছজনীৰ আপত্তিৰ শেষ নাথাকে ৷ নিত্ত্য নতুন নোহোৱা কথাবোৰ নতুন কৰি সকলোৱে আগবাঢ়িছে ৷ তাৰ মাজতে অম্বিকা হেৰাই গৈ থাকে ৷ নতুন পুৰণি বুলি একো নাথাকে ৷ মাজতে হেমহঁতৰ ঘৰৰ পৰাও ফোন আহিছে ৷ তাই নোযোৱা কথাটোত আপত্তি নকৰে সিহঁতে৷ কথাতে বুজিব পাৰিছে ৷ হেমতো নাই এতিয়া৷ অম্বিকা হেমৰ হৈয়ো থকা নাই ৷ মাটিখিনি কাৰ নামত নামজাৰী কৰিব, তাকে কৈছে ৷

মনটো মৰি আহে তাইৰ ৷ আধা-যুগ থকা ঘৰ এখন ফটকে হাতৰ পৰা ওলাই যায় ৷

: আই, আই— মাতিলে তাই ৷ ঔষধটো খুৱাব লাগে এতিয়া৷ নাৰ্ছজনী অহা নাই ৷ আয়ে কিবা এটা বুজাব বিচাৰিছে ৷ বিলে কাই আইৰ কলাফুলটো পিটিকি আছে ৷ মেখেলাখন উঠাই উঠাই আঁঠুলৈ নিছে ৷ পিটিকিলে সেইখিনি কৰিবয়ে লাগে ৷ আয়ে অস্ফূট স্বৰে মাতিছে— আহ্‌ ৷
বিলে কাই ইমান সুন্দৰকৈ পিটিকিব জানে ৷ আইৰ ৰুগীয়া দেহত আৰাম মিলে ৷ আয়ে দেহটো পাতি দিয়ে ৷ অম্বিকাই আইৰ মুখত ধৰি ঔষধটো খুৱাই দিলে ৷ কিবা এটা বুজাব বিচাৰিছে আয়ে৷ এঢোক কুহুমীয়া পানী খুৱাই দি তাই ‘কি’ বুলি সুধিছে ৷ নুবুজি কোঠাটোত চকু ফুৰালে ৷ আলনাৰ কাপোৰ ঠিকে আছে৷ তাই ভবাটো ভুল তেনেহ’লে ৷
: বিলে কা ৷ আইক চাব আপুনি ৷ মই অলপ বজাৰৰ পৰা আহোঁ ৷— গে’টখন খুলি ওলাই গৈছে অম্বিকা ৷
আজি তাইৰ মন ফৰকাল ৷ ঘৰলৈ যাম, ঘৰলৈ যাম বুলি নোকোৱাৰ পৰা তাইলৈ মৰম বাঢ়িছে তেওঁৰ ৷ দাদাক-বৌৱেকৰ অনাদৰত মাকৰ ঘৰখনতো কেতিয়াবাই বাদ পৰিছিল ৷ হেমৰ ঘৰখন নিজৰ আছিল ৷ সিও ৰসাতলে গ’ল৷ নামজাৰী কোনোবাই কৰিলে ৷ বেচিব ওলাইছে কোনোবাই৷ য’তসব খামখেয়ালি৷ বাদ দিছে তাই ৷

আজিকালি তেওঁতে মন-প্ৰাণ সঁপি দিছে ৷ দুদিনমান আগতে তেঁৱো কৈছে, অহা বছৰলৈ ভাবিব বোলে ৷ তেৱোঁ বুজে, সংসাৰখন বঢ়াব লাগে৷ আই থাকিব আইৰ ভাগে ৷ হ’ল বুলিনো একেজনী মানুহকে কিমান বুজি থাকিব ৷ হঠাৎ মনত পৰিল তাইৰ, বজাৰৰ মোনাখন এৰি আহিল ৷ বিলে কালৈ ফোন লগালে ৷ এইখিনি আগুৱাই আহি দি যাব পাৰে৷ নধৰিলে ফোনটো৷ উভতিল তাই ৷
দৰ্জাখন ঠেলি ভিতৰলৈ সোমাল ৷ বহাৰূমটো পাৰ হ’ল৷ ‘বিলে কা’, ‘বিলে কা’ বুলি মাতিলে; কিন্তু কোনো সাৰ-সুৰ নাই ৷ আইৰ কোঠালৈ আগবাঢ়িল এইবাৰ ৷ ৰ’হ লাগি বিলে কাই আইৰ মুখলৈ চাই আছে৷ হাৰে, এয়া কি কৰিছে, থতমত খালে অম্বিকাই ৷ আয়ে ব্লাউজটো খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছে ৷ আইৰ হাত, নিজৰ হাতত তুলি লৈ ‘নালাগে, নালাগে খুলিব’ বুলি বিলে কাই চুমা খাইছে ৷ কপালত হাত বুলাই দিছে ৷ চুলিখিনি কাণৰ কাষেৰে নি নি আকুলতাৰে পিহিব ধৰিছে৷ কি বুজাইছে আয়ে, কি বুজিব নিবিচাৰে বিলে কাই, আইৰ উন্মুক্ত বুকুখনত হাত বুলাই দিছে তেওঁ ৷ ভৰিৰ পৰা চুলিলৈ আদৰেৰে চুই চাইছে মানুহজনীক৷ বুকুখন ঢাকি দি বিলে কাই আইক দাঙি লৈছে ৷ অম্বিকাই দৰ্জাখনৰ আঁৰ হৈছে৷ বিলে কাই দেখিলে, এই যতন ভাঙি যাব পাৰে ৷ বিলে কাৰ যতনবোৰ একো একোপাঁহ খৰিকাজাই ফুল হৈ ফুলি উঠিছে ৷ কোঠাটো বহলি গৈ আছে, গৈ আছে ৷ বিলে কাৰ মৰম বাঢ়িছে জোনাকৰ দৰে ৷

নিজলৈ দুখ উপজিছে অম্বিকাৰ ৷ দেৱাল ঘড়ীটোত এঘাৰ বজাৰ ঘণ্টা বাজিছে ৷ ঘণ্টাৰ কোববোৰ যেন তাইৰ বুকুত পৰিছে ৷ আঁচলৰে মুখখন মচি ল’লে তাই ৷ নেদেখিলেই ৰক্ষা ৷ দেৱাল ঘড়ীটো বাজিবলৈ নেৰিব কেতিয়া ! বিলে কাই আইক দাঙি লৈছে ৷ বিলে কাই আইক বিছনাত শুৱাই দিছে ৷ বিলে কাই আইৰ হাতত লাঠিডাল তুলি দিব পৰা নাই ৷ ই মজিয়াত পৰি ৰৈছে ৷ অস্ফূট স্বৰেৰে আয়ে ‘আহ্‌’ কৈ লাঠিডাল বিচাৰিছে ৷ আইৰ মুখফুটি শব্দ এটি ওলাই আহিছে ৷ লাহে ধীৰে বিলে কাই শব্দটিৰ ওচৰলৈ বগুৱা বাই গৈছে ৷ আয়ে লাঠিডাল খেপিয়াই আছে ৷ আইক লাঠিডাল ধৰিবলৈ লাগে ৷
পাৰ চৰাই খেদিব নে, পৰ্দাখন লৰাব বাৰু আয়ে ? কল্পনা, সপোন, বাস্তৱ একোতে অভ্যস্ত নহয় অম্বিকা ৷ আৰু বেছি বুজিবলৈয়ো ভাগৰ লাগিল তাইৰ ৷ আইক বুজোঁতা অতো ওলায় ৷ তাইক বুজোতা কোনো নাই ৷ তাই আৰু থিৰেৰে থাকিব নোৱাৰিলে ৷ বিলে কাই আইৰ হাতত লাখুটি এডাল উঠাই দিছে ৷ তাই পলাব লাগে এতিয়াই ৷

দুৱাৰখন জপাই দিলে অম্বিকাই ৷ আইৰ কোঠাৰ পৰ্দাখন লৰি উঠাৰ আগতে তাই ওলাব পাৰিলে ৰক্ষা পৰে ৷ দেৱাল ঘড়ীটোৱে কেৱল এঘাৰ বজাব জানে৷ গাড়ী এখন ভাৰা কৰিলে তাই৷ ডাঙৰ চুইটকেচটো চোঁচোৰাই চোঁচোৰাই আগ-বাৰাণ্ডালৈ নিলে ৷ তেনেতে ম’বাইলটো বাজি উঠে—হেল্ল৷ সিফালৰ পৰা তেওঁৰ মাত— অম্বিকা ৷

আইৰ কথা সুধি ফোনটো থৈ দিলে ৷ তাইৰ কথা এবাৰ সোধা হ’লে ! বেমাৰী কোন আচলতে৷ গাড়ীখন আহি পালে৷ যাব ক’লৈ তাই এতিয়া, তাইৰ যে গন্তব্য স্থল নাই ৷ থিয় দিলে অম্বিকাই ৷ আগবাঢ়িব লাগে তাই, কেৱল আগবাঢ়িব লাগে ৷ তাইৰ কোঠাৰ পৰ্দাখনো এবাৰ লৰি উঠা হ’লে, উভতি চালে অম্বিকাই ৷\

✍ পাপৰি বৰ্মন

ফোনঃ ৯৮৬৪৩৮৪২১৮